Minder tuinwerk begint bij slimme keuzes in de indeling

Een onderhoudsvrije tuin is een aantrekkelijk idee, maar helemaal zonder werk blijft geen tuin. Wel kun je vooraf keuzes maken die het onderhoud beter laten aansluiten op de tijd die je beschikbaar hebt. Kijk daarom eerst naar wat je in de tuin wilt doen en welke plekken nu het meeste werk opleveren. Daarna kun je afwegen of minder gazon, meer bodembedekkers, struiken of juist een kleiner terras voor jouw situatie geschikt is.

Wat moet je tuin vooral voor je doen?

Begin niet met het kiezen van tegels of planten, maar met je dagelijkse gebruik. Wil je buiten eten, spelen of vooral zitten? Is een moestuin belangrijk, of wil je liever minder maaien en wieden? Schrijf ook op hoeveel tijd je doorgaans aan onderhoud wilt besteden. Zo voorkom je dat je een tuin ontwerpt die er eenvoudig uitziet, maar niet past bij wat je nodig hebt.

De Royal Horticultural Society adviseert om bij een onderhoudsarm ontwerp uit te gaan van de functies die je belangrijk vindt en van de hoeveelheid werk die je aankunt. Een klein gazon of een compacte moestuin kan dus blijven, terwijl je op andere plekken onderhoud beperkt. De vereniging benadrukt ook dat geen enkele tuin helemaal onderhoudsvrij is, maar dat een andere indeling terugkerende taken kan verminderen (advies over onderhoudsarm tuinieren van de RHS).

Welke keuzes leveren meestal minder werk op?

Een groot betegeld oppervlak lijkt makkelijk, maar is geen garantie op minder onderhoud. Volgens Milieu Centraal kunnen tegels en voegen juist groene aanslag en ongewenste planten krijgen; bovendien zakt regenwater minder goed weg. Verhard daarom vooral de delen die je echt gebruikt, zoals een terras of pad, en laat onnodige stroken en hoekjes achterwege.

Een border met passende vaste planten of struiken vraagt ander werk dan een gazon: denk aan wieden, water geven en af en toe snoeien. Bodembedekkers kunnen de bodem bedekken en zo onkruidgroei beperken. Ze doen dat niet meteen: jonge planten moeten eerst aanslaan en de grond bedekken. De RHS wijst erop dat je in die beginperiode onkruid moet blijven verwijderen en bij droogte water moet geven. Milieu Centraal raadt daarnaast aan planten te kiezen die passen bij de hoeveelheid zon en vocht in jouw tuin, omdat die gezonder blijven en minder verzorging vragen. Meer aandacht voor de opbouw van een border vind je bij een border praktisch beplanten.

Ook de vorm telt mee. Veel kleine plantvakken, smalle grasstroken en ingewikkelde randjes maken maaien en bijwerken lastiger. Een eenvoudiger indeling met duidelijke paden en grotere, overzichtelijke plantvakken kan het werk overzichtelijker maken. Wil je juist een gazon houden, beperk het dan tot een formaat dat je met plezier blijft maaien.

Hoe pak je het aanpassen van je tuin aan?

1. Breng de huidige taken in kaart. Noteer wat je doet en welke plek de meeste tijd kost: maaien, voegen wieden, hagen knippen of planten water geven.
2. Bekijk de omstandigheden per plek. Let op zon en schaduw, droge of natte grond en de ruimte die planten later nodig hebben. Milieu Centraal adviseert om die omstandigheden mee te nemen bij de plantkeuze.
3. Kies wat je wilt behouden. Reserveer ruimte voor functies die belangrijk zijn, zoals een zitplek, speelruimte of moestuin. Maak paden en terrassen niet groter dan nodig.
4. Vervang één deel tegelijk. Haal bijvoorbeeld tegels weg op een plek waar je groen wilt, en controleer eerst welke grondlaag daaronder ligt. Volg bij het voorbereiden van die plek de aanwijzingen van Milieu Centraal voor tegels vervangen door groen.
5. Geef nieuwe beplanting tijd om aan te slaan. Ook een onderhoudsarme keuze vraagt in het begin aandacht. Wieden en water geven kunnen tijdelijk nodig zijn voordat bodembedekkers de grond vullen.

Waaraan merk je dat de nieuwe indeling werkt?

Beoordeel de tuin niet alleen op hoe hij er direct na het aanplanten uitziet. Kijk na verloop van tijd of je de belangrijkste plekken makkelijk kunt gebruiken, of planten niet voortdurend verzorging vragen en of je minder tijd kwijt bent aan de taken die je wilde beperken. Blijven er kale stukken grond, dan kan daar onkruid opkomen; groeien struiken te groot voor hun plek, dan kan snoei alsnog regelmatig nodig zijn.

Een haag is bijvoorbeeld geen onderhoudsvrije erfafscheiding: hoe vaak je snoeit hangt af van de soort en het gewenste uiterlijk. Houd daarom bij het kiezen rekening met de beschikbare ruimte en de zorg die je ervoor wilt doen. Voor het plannen van die terugkerende klussen kun je tuinonderhoud door het jaar heen als uitgangspunt gebruiken; informatie over het juiste snoeimoment staat bij een heg op tijd snoeien.